Quaggamosselen tegen Blauwalg

De vijver in het Kronenburgerpark te Nijmegen heeft erg veel last van algen. Zowel blauwalgen als groene zweefalgen zorgen ervoor dat het water erg groen is. Teneinde de waterkwaliteit te verbeteren is in november een pilot gestart met de uitzet van quaggamosselen en driehoeksmosselen.

Waar komen de blauwalgen vandaan in de vijver van het Kronenburgerpark?

Blauwalgen en groenalgen komen voor in elk oppervlaktewater. Ondanks dat blauwalgen een zeer slechte naam hebben zijn niet alle soorten gevaarlijk en zijn de schadelijk soorten pas gevaarlijk boven een bepaalde concentratie, welke vaak bij een blauwalgenbloei wordt bereikt. Er mag bijvoorbeeld niet meer gezwommen worden als het microcystine gehalte boven 20 microgram per liter bedraagt. Overigens zijn de blauwalgen in de Kronenbrugerpark vijver niet van de giftige soort.

Waarom groeien de algen nu zo goed in deze vijver?

Laten we allereerst eens kijken wat algen nodig hebben om te groeien. Net als andere planten hebben algen zonlicht en voedingsstoffen nodig.

Voedingsstoffen komen voort uit de afbraak van organisch materiaal. De vele vissen, eenden en ganzen rond en in de vijver zorgen voor een gestage aanvoer van organisch materiaal doordat ze in en langs het water poepen. Een flinke regenbui spoelt de eendenpoep vanaf de kanten het water in waar het door bacteriën in de bodem wordt afgebroken tot o.a. nitraat en fosfaat. Deze voedingsstoffen zijn voor planten nodig om te groeien.

Waarom krijgen algen dan zo de overhand in deze vijver?

Normaal is er een concurrentie op voedingsstoffen tussen algen en andere waterplanten, zoals zuurstofplanten. In het geval van het Kronenburgerpark is er sowieso een overmaat aan voedingsstoffen aanwezig. Daarnaast hebben de zuurstofplanten het erg moeilijk. Zuurstofplanten dienen als voedsel voor vissen, eenden en ganzen. Doordat deze in grote getale aanwezig zijn worden de zuurstofplanten veel afgegraasd. Daarnaast geeft het probleem met teveel algen een sneeuwbaleffect. De algen blokkeren zonlicht voor de zuurstofplanten waardoor deze minder groeien, hierdoor komen er weer meer algen, wordt er nog meer zonlicht geblokkeerd, etc. etc.

Aanpak blauwalgen en zweefalgen met quaggamosselen en driehoeksmosselen

Mosselen zijn zeer effectieve filteraars. Per kg lichaamsgewicht kunnen ze tot wel 35 liter water per uur filtreren! Het water trekken de mosselen door hun schelp en de zwevende stoffen zoals algen blijven achter. In Nederland komen van oorsprong o.a. Schildersmosselen, Zwanenmosselen en Korfmosselen voor. Quaggamosselen en Driehoeksmosselen hebben de positieve eigenschap dat ze blauwalgen (zowel de giftige als niet giftige soorten) kunnen verteren, de inheemse soorten hebben hier meer moeite mee. Naast blauwalgen worden ook zwevende stoffen uit het water gefilterd. Deze stoffen zijn vaak niet eetbaar voor de mosselen, maar worden naast de schelp neergelegd als een soort slib. Het water wordt helderder doordat de algen en zwevende stoffen worden afgevangen. Hierdoor krijgen ook waterplanten weer meer kans om de concurrentie aan te gaan met de algen. Op deze manier worden de algen langs twee kanten aangepakt.

Iets wat in het achterhoofd gehouden moet worden bij deze aanpak is dat Quaggamosselen en Driehoeksmosselen niet van oudsher in Nederland voorkomen. Beide soorten zijn o.a. via de binnenvaart ons land binnengekomen. De Driehoeksmossel reeds 100 jaar geleden, de Quaggamossel is sinds een jaar of 10 veel in ons land te vinden. Buiten de grote revieren komen deze soorten zoetwatermosselen ook veel in de randmeren voor. Er zijn echter nog plaatsen (bijv. de Hoge Veluwe en in Drenthe) waar deze mosselen nog niet voorkomen.

Bij elk project wordt door onze partner dan ook gekeken of de inzet van de mosselen een verspreiding richting kwetsbare ecosystemen in de hand werkt. Pas als het antwoord hierop negatief is kunnen we met Quaggamosselen of Driehoeksmosselen aan de slag.

In het geval van het Kronenburgerpark wees het vooronderzoek uit dat er reeds mosselen in de vijver aanwezig waren, waarschijnlijk meegenomen door watervogels. De afwezigheid van een geschikt substraat stond de uitbreiding van de mosselen in de weg.

Quaggamosselen zijn zeer effectief tegen blauwalg.

Aanpak vijver Kronenburgerpark met Quaggamosselen

Kratten met Quagga- en Driehoeksmosselen zijn in november 2014 als pilotproject in de vijver aangebracht door onze partner. In de komende maanden zal de groei en overleving van de mosselen worden gemonitord. Als dit positief is wordt de mogelijkheid van een uitgebreid mosselfilter in 2015 bekeken.

Update december 2015

De pilot is zeer positief verlopen. Reden voor Gemeente Nijmegen om de pilot uit te breiden: Eind september zijn er 200 kratten met daarop jonge quaggamosselen in de vijver geplaatst in de vijver van het Kronenburgerpark. De mosselen gaan zich voeden met de algen, gaan vrij beschikbare nutriënten binden en zorgen ervoor dat het water helder wordt. De kratten beschermen de mosselen tegen de hongerige mosselen.

Bij het plaatsen van de mosselkratten is rekening gehouden met de jaarlijkse viswedstrijd, de kans op het “aan de haak” slaan van een mosselkrat is vanaf de kant van de kruittoren zeer klein. De rode lijn in de afbeelding hiernaast geeft grofweg de locatie van de kratten aan.

De effectiviteit van de mosselen is duidelijk zichtbaar. Waar bij de aanvang van het project het doorzicht van het water minder dan 10 cm was, is het water nu kraakhelder en is de bodem duidelijk te zien! Voorgaande jaren was er rond deze tijd juist een blauwalgenbloei waardoor het water blauw/groen kleurde (Met zeer hoge waarden van meer dan 1000 µg l). ’s Nachts gebruiken deze algen veel zuurstof, dit zuurstoftekort zorgde er voor dat veel karpers stikten en boven kwamen drijven. Van deze problematiek is nu niets meer te zien.

Uiteraard zullen er gedurende de looptijd nog diverse metingen worden uitgevoerd, maar de resultaten zijn zeer positief te noemen. Hieronder ziet u duidelijk het verschil met de situatie van vorig jaar.

Vervolg

In de afgelopen jaren is de vijver mooi helder gebleven. De mosselen overleven goed in de vijver. Ook na baggerwerkzaamheden zijn de mosselen weer in de vijver teruggeplaatst om hun zuiverende werk voort te zetten.

Van groen/blauw….

naar bodemzicht!