Visie op de relatie tussen drijvende eilanden en rivierkreeften

Veel beheerders willen de rivierkreeft bestrijden. De Amerikaanse rivierkreeft is een invasieve exoot die waterplanten eet en de bodem omwoelt. Het vangen van rivierkreeften is voorbehouden aan beroepsvissers, dus beheerders kunnen het niet zelf doen. Wegvangen houdt de snelle voortplanting bovendien niet bij. Daarom zoeken beheerders naar maatregelen die het ecosysteem sterker maken. Onderzoek van Kennisnetwerk OBN uit 2025 laat zien dat veel inheemse vissen en waterinsecten jonge rivierkreeften eten. Een van die waterinsecten is de larve van de vroege glazenmaker, een libellensoort. Deze natuurlijke vijanden hebben waterplanten nodig om te schuilen en te jagen. Dutch Water Tech ziet in drijvende planteneilanden, de Bio-Floats, een manier om die waterplanten terug te brengen. In Nieuwegein groeien de planten op 24 Bio-Floats sinds 2022 goed, ook met rivierkreeften tussen de wortels. De planten trekken libellen aan. In de rest van de watergang groeit door de rivierkreeften niets, en komen dus ook geen libellen.

Waarom laat de Amerikaanse rivierkreeft waterplanten verdwijnen?

Een rivierkreeft knipt waterplanten af en eet ze op, ook de planten langs de oever. Daarnaast graaft hij in de bodem. Het water wordt daardoor troebel en er valt minder licht op de bodem. Nieuwe planten krijgen zo geen kans meer, terwijl algen juist beter groeien. Waterschap Hollandse Delta noemt dit een verstoring van de natuurlijke balans. Nieuwe aanplant is soms binnen een paar weken weg, ook op pas aangelegde natuurvriendelijke oevers.

Wat kunnen waterschappen, gemeenten en terreinbeheerders doen tegen rivierkreeften?

Als waterschap, gemeente of terreinbeheerder kunt u rivierkreeften niet zelf laten wegvangen door eigen medewerkers. Volgens de Unie van Waterschappen is dat voorbehouden aan beroepsvissers. In de praktijk is wegvangen niet vol te houden. Een vrouwtje legt honderden eieren per keer, en de kreeften groeien snel. Een weggevangen populatie is daardoor snel weer terug. Daarom kijken steeds meer beheerders naar maatregelen die het ecosysteem zelf sterker maken.

Wat is de natuurlijke vijand van de rivierkreeft?

Veel inheemse vissen en waterinsecten eten jonge rivierkreeften. Dat blijkt uit onderzoek van Kennisnetwerk OBN (Kanters e.a., 2025). De onderzoekers vonden met DNA-onderzoek rivierkreeft in de maag van onder meer baars, zeelt, rietvoorn, blankvoorn, snoek en de platte waterwants. Ook de larve van de vroege glazenmaker, een libellensoort, at rivierkreeft. In het onderzoeksgebied Zegveld bestond bijna de helft van het DNA in zijn maag uit rivierkreeft. Deze roofdieren eten vooral jonge kreeftjes tot 3 à 4 centimeter.

Hoe zo'n aanval gaat, is in een Amerikaans laboratoriumonderzoek gefilmd (Herberholz e.a., 2004). De libellenlarve schiet zijn vangmasker uit en grijpt een jong kreeftje. Het kreeftje probeert te ontsnappen met een snelle slag van zijn staart. Dat lukte meestal. Een klein deel werd gevangen en opgegeten.

Deze natuurlijke vijanden hebben waterplanten nodig. Volgens de OBN-onderzoekers zijn ze "veelal afhankelijk van een goed ontwikkelde vegetatie als foerageergebied en om te schuilen". Libellen hebben de planten ook nodig voor de rest van hun leven. Ze zetten hun eitjes af bij waterplanten, en een volgroeide larve klimt langs een stengel omhoog uit het water.

Waar rivierkreeften de planten opeten, verdwijnen dus ook hun natuurlijke vijanden. Met minder vijanden groeit de kreeftenpopulatie verder, en nieuwe planten krijgen nog minder kans.

Groeien waterplanten op drijvende eilanden als er rivierkreeften zijn?

In Nieuwegein wel. In juni 2022 hebben wij 24 Bio-Floats geplaatst langs de bakstenen kades aan de Vosseweide in Nieuwegein. In dat water leven veel rivierkreeften. In de rest van de watergang groeit niets, omdat de kreeften alles opeten. Zonder planten komen er geen libellen, en zonder libellen zijn er geen larven die op jonge kreeftjes jagen.

Op de Bio-Floats groeien de planten goed, terwijl er veel kreeften tussen de wortels zitten. De bloeiende, inheemse oeverplanten trekken libellen, vlinders en andere insecten aan. Het is aannemelijk dat er libellenlarven tussen de wortels leven.

Onze visie op drijvende eilanden en rivierkreeften

[AFBEELDING: illustratie Bio-Float met rivierkreeften en libellenlarve]

Illustratie van onze visie: op een Bio-Float blijven waterplanten staan. Daar kunnen libellenlarven en andere kleine rovers schuilen en jagen op jonge rivierkreeften. Of dat de kreeftenpopulatie verkleint, moet nog blijken.

De tekst hieronder is een denkrichting op basis van onze ervaringen met drijvende waterplanteilanden. Dit dient verder onderzocht te worden.

De planten op de Bio-Floats groeien goed, ondanks de aanwezigheid van kreeften in het water. Dit zijn inheemse oeverplanten waaronder, Gele Lis, (Zwarte) Zegge, Egelskop, Kattestaart, Beekpunge, Kalmoes, Watermunt maar ook ingewaaid Riet. 

Wanneer de planten niet opgegeten worden, kan de keten weer op gang komen. Libellen vinden een plek voor hun eitjes. De larven vinden tussen de wortels schuilplaatsen en jachtgebied. Vissen vinden in de uitgebreide wortelstelsels onder de Bio-Floats schuilplaatsen en paaiplaatsen. Op deze manier heeft het ecosysteem een kans zich te herstellen.

Hoogheemraadschap van Rijnland ziet een vergelijkbaar effect bij natuurvriendelijke oevers , mits deze flauw genoeg zijn. Na de aanleg van begroeide, natuurvriendelijke oevers in Leiden telde het waterschap aanzienlijk minder rivierkreeften per vierkante meter. Dit komt onder andere omdat de kreeften steile oevers nodig hebben om hun holen te graven. Langs kades en damwanden is geen ruimte voor zo'n oever. Daar zijn Bio-Floats de beste optie.

De relatie werkt ook andersom. In Californië vonden onderzoekers minder libellenlarven op plekken met de rode Amerikaanse rivierkreeft (Bucciarelli e.a., 2019). De kreeft verdringt dus zijn eigen natuurlijke vijanden. Daarom draait het om de plek waar die vijanden kunnen leven en schuilen.

De vraag waar wij komende tijd mee aan de slag gaan is: kunnen de wortels en de constructie van een Bio-Float een schuilplaats bieden waar libellenlarven en andere kleine rovers kunnen overleven, ook als er rivierkreeften in het water zitten? En jagen ze daar vervolgens meer op jonge kreeftjes? Hoeveel dat de kreeftenpopulatie uiteindelijk omlaag brengt, weet nog niemand precies. Ook het OBN-rapport noemt dit een kennislacune. 

Veelgestelde vragen over rivierkreeften en Bio-Floats

Mag een gemeente zelf rivierkreeften vangen? Nee. Alleen beroepsvissers mogen rivierkreeften vangen, ook in opdracht van een gemeente of waterschap. Bovendien planten de kreeften zich zo snel voort dat wegvangen het niet bijhoudt. Het vangen door enkel beroepsvissers staat wel ter discussie vanwege de impact.

Welke dieren eten rivierkreeften? Libellenlarven, in elk geval sommige soorten, eten vooral jonge kreeftjes tot 3 à 4 centimeter. In Nederlands onderzoek van Kennisnetwerk OBN (2025) is DNA van rivierkreeft gevonden in de maag van larven van de vroege glazenmaker. Andersom eten rivierkreeften ook libellenlarven. Waterplanten als schuilplaats bepalen daarom voor een groot deel wie wie opeet. Ook diverse vissoorten hebben jonge kreeftjes op het menu. Deze vissen hebben schuil- en paaiplaatsen nodig, welke ze onder de Bio-Floats vinden.

Werken drijvende eilanden tegen rivierkreeften? Drijvende eilanden halen geen kreeften weg. In Nieuwegein houden ze wel waterplanten in stand op een plek waar de kreeften de rest van de watergang kaal hebben gegeten. Of de natuurlijke vijanden die daar terugkomen de kreeftenpopulatie verkleinen, moet nog blijken.

Waar kun je Bio-Floats plaatsen? Tegen harde kades, betonnen randen en damwanden, en midden in vijvers en watergangen. Het meeste effect is er langs harde oevers waar zelf geen planten kunnen wortelen.

Wat is een Bio-Float? Een Bio-Float is een drijvend eiland met inheemse oeverplanten. Eén module is 2 meter lang, 1 meter breed en 15 centimeter hoog. De huidige versie is gemaakt van hout, kurk en wilgentenen, zonder plastic of gegalvaniseerde onderdelen.  Dutch Water Tech uit Bergen op Zoom ontwikkelt en plaatst Bio-Floats voor gemeenten en waterschappen.

Meer groen ondanks rivierkreeften?

Heeft u last van rivierkreeften en wilt u toch werken aan meer groen en biodiversiteit? Wij denken graag met u mee over wat Bio-Floats op uw locatie kunnen doen. Mail naar projects@dutchwatertech.nl of bel +31 164 770 865.